تاریخ

درسی از اردوگاه آشویتز


در اردوگاههای اسرای جنگی و در برخی زندان های سیاسی علاوه بر شکنجه های جسمانی از شکنجه های روانی برای در هم شکستن زندانیان استفاده می کنند. یکی از ترفندهای شکنجه روانی یا شکنجه سفید این است که اسرا را نسبت به نزدیکانشان منجمله هم بندان شان بدبین کنند. وقتی زندانیان نسبت به هم بدبینی و خصومت داشته باشند امکان شورش و فرار بسیار کمتر می شود.
"پریمو لوی" (Primo Levi) یک شیمی دان ایتالیایی بود که در جنگ جهانی دوم به اسارت نازی ها در آمد و یک سال را در اردوگاه وحشتناک "آشویتز" گذراند.
لوی پس از جنگ کتابی نوشت با عنوان "اگر انسان این است" (If this is a man) و خاطراتش را درباره دوران اسارتش با دیگران در میان گذاشت. پریمو لوی سهم اعظم نجات و بقایش در آن شرایط سخت را به این عامل نسبت داد که نسبت به هم سلولی اش ملاحظه و همدلی داشته است و او را نیز همانند خودش یک انسان در نظر می گرفته نه یک شئ و یک ابزار.
برای بسیاری از افراد در شرایط خطرناک، دشوار و بحرانی حفظ این دیدگاه کاری دشوار است. در هنگام یک جشن یا زمانی که سوروسات و بریز بپاش در جریان است همه با هم مهربان هستند و از همدیگر پذیرایی می کنند اما هنگامی که در شرایط پراسترس قرار می گیریم نجات خودمان چنان برایمان اولویت پیدا می کند که از زیر پا گذاشتن حقوق دیگران ابا نداریم ولی نکته مهم قضیه همین است که بر خلاف تصور، در نظر گرفتن حقوق دیگران امکان بقای ما را بیشتر می کند و ما را برای عبور از بحران توانمندتر می سازد.
زندانبانان ترجیح می دهند خصومت اسرا معطوف به یکدیگر شود تا معطوف به آنان، ترفند زندانبانان این است که اسرا به "نجات فردی" فکر کنند، در حالی که هم سلامت جسمی - روانی تک تک زندانیان و هم نجات آنها از اسارت مدیون همبستگی، همفکری و همدلی آنهاست.


دکتر محمدرضا سرگلزایی

جعبه S5