روان شناسی اجتماعی

همبستگی اجتماعی


در سوم مارس ۱۸۹۳ امیل دورکیم (Emile Durkheim) از تز دکترای خود با عنوان "تقسیم کار اجتماعی" دفاع کرد. موضوع پایان نامه دورکیم مقایسه همبستگی اجتماعی در جامعه پیش مدرن و جامعه مدرن است.
در جامعه پیش مدرن، همبستگی اجتماعی متکی به شباهت افراد است. کسانی که وابستگی خانوادگی، قبیله ای و نژادی دارند به همدیگر شباهت دارند، توانایی های مشابهی دارند و کارهای مشابهی انجام می دهند. این شباهت و "همسانی" در توانایی ها، وظایف، احساسات و طرز فکر، اعضای یک جامعه پیش مدرن را به هم نزدیک می کند.
در جامعه مدرن که نظام تولید روستایی جای خود را به نظام تولید صنعتی می دهد شهرها جای روستاها را می گیرند و مجتمع های بزرگ صنعتی جایگزین کارگاه های کوچک خانگی می شوند. در چنین تجمعات بزرگ اجتماعی، اعضای جامعه نه از یک خانواده اند، نه از یک قبیله و نه از یک فرهنگ. تفاوت های وسیع در غریزه، عواطف و طرز تفکر باعث می شود این افراد دچار تفرقه و جدایی باشند و احساس قرابت و الفت با هم نداشته باشند.
امیل دورکیم می گوید اگر قرار است در چنین جامعه ای افراد با هم متحد و همبسته باشند این همبستگی از راه شباهت و همانندی به دست نخواهد آمد بلکه این همبستگی متکی به "سازمان کار اجتماعی" است. در یک جامعه صنعتی، افراد خود را نه بر مبنای هویت خانوادگی و فامیلی بلکه بر مبنای هویت شغلی تعریف می کنند و "معنای بودن آن ها" وابسته است به انجام وظیفه ای که در چرخه تولید دارند.
اگر در جامعه ای پیوند های ناشی از شباهت قطع شوند و پیوندهای جدید ناشی از وظیفه اقتصادی برقرار نشوند جامعه ای متشتت، متفرق و آشفته خواهیم داشت. در چنین جامعه ای تک تک افراد دچار احساس ناامنی می شوند. این ناامنی خود را به صورت خشونت و پرخاشگری، اضطراب و بی قراری یا ناامیدی و بی انگیزگی نشان می دهد.

دکتر محمدرضا سرگلزایی

جعبه S5