روان شناسی و فلسفه

فلسفه اومانیسم و طب قصه محور

شاید برای اغلب پزشکان ایرانی واژه "طب قصه محور" نامانوس و ناشناخته باشد. Narrative medicine که من آن را طب قصه محور ترجمه کرده ام توسط دکتر Rita Charon (متخصص داخلی) بر اساس نظرات نظریه پردازانی چون Georg Engel و Eric Cassel شکل گرفت. این نظریه پردازان به "منحصر به فرد بودن" تجربه بشری معتقدند و "تجربه بیماری" را نیز برای هر فرد تجربه ای منحصر به فرد می دانند و باور دارند که پزشک در کنار فهم "بیماری" (Disease) که از جنس explanation است باید بتواند تجربه پدیدارشناسانه "بیمار" را نیز با فرایند undrestanding دریابد. Rita Charon در سال ۱۹۷۰ لیسانس خود را در رشته های زیست شناسی و تعلیم و تربیت از دانشگاه فوردهام دریافت کرد او در سال ۱۹۷۸ تحصیلات پزشکی خود را در دانشگاه هاروارد به پایان رساند و دوره رزیدنتی خود را در زمینه طب داخلی در مرکز پزشکی مونته فیوره نیویورک شروع کرد. دکتر شارون از سال ۱۹۸۲ شروع به تدریس در دانشکده طب دانشگاه کلمبیا نمود و از سال ۲۰۰۱ "استاد تمام" (Full Professor) آن دانشگاه است. وی علاوه بر تحصیلات طب در سال ۱۹۹۹ دکتری ادبیات انگلیسی خود را نیز از دانشگاه کلمبیا دریافت نموده است.
دکتر شارون که از سال ۲۰۰۰ برنامه "طب قصه محور" را در دانشگاه کلمبیا راه اندازی کرده است اعتقاد دارد ضروری است که پزشکان به طور حرفه ای و تخصصی در "ادبیات داستانی" آموزش ببینند. این آموزش هم به آنها کمک می کند که بتوانند با فشارها و صدمات کار بالینی کنار بیایند و هم باعث می شود که بتوانند درک انسانی از بیمار را با فهم عقلانی از بیماری بیامیزند.
البته در طول تاریخ، پزشکان متعددی قصه گو و داستان نویس بوده اند. معروف ترین آنها شاید آنتوان چخوف (خالق باغ آلبالو) و میخائیل بولگاکف (خالق مرشد و مارگاریتا) بوده اند. در ایران نیز دکتر غلامحسین ساعدی و دکتر اصغر الهی (هر دو روانپزشک) نمایشنامه نویسان نامداری بودند. اما این ایده که آموزش ادبیات داستانی باید جزئی ضروری از آموزش پزشکی باشد به دکتر ریتا شارون تعلق دارد.
نکته جالب اینجاست که دکتر شارون راجع به طب به طور عام این نظر را دارد نه صرفا حوزه ی روانپزشکی. در حوزه روانپزشکی و به ویژه ساحت روان درمانی این عقیده تازگی ندارد. بحث بر سر اسطوره ها و قصه ها بخشی بزرگ از کار پایه گذاران روان درمانی همچون زیگموند فروید، کارل گوستاو یونگ، ژاکوب مورنو، اریک فروم و اریک برن بوده است.
یونگ اعتقاد داشت که رویاها، ساختاری دراماتیک دارند و بدون دانستن ادبیات نمایشی نمی توان رویاها را تفسیر کرد! سالهاست که رولو می، جورج کلی، هانسکارل لونر و میلتون اریکسون قصه درمانی (Narrative therapy) را اساس کار خود ساخته اند و اروین یالوم رواندرمانی را با قصه گویی آموزش می دهد. آنچه کار دکتر شارون را بدیع و ابتکاری ساخته است این است که او فلسفه انسان مدار (اومانیسم) را با پزشکی عجین ساخته است و هر پزشکی را (اعم از اینترنیست -Internist- یا جراح) بر می انگیزد که در مواجه با بیماران خود آنها را در ساختار داستانی و استعاره -Metaphor- ،پی رنگ - plot- و قهرمان قصه -character- ) ببینند و منحصر به فرد بودن آنان (individuality) را کشف و منعکس سازند.
دکتر محمدرضا سرگلزایی

پی نوشت:
۱- برای آشنایی با جایگاه قصه درمانی در روان شناسی انسان گرا به فصل هجدهم کتاب "تاریخ روانشناسی" بی . آر . هرگنهان - ترجمه یحیی سید محمدی - انتشارات ارسباران مراجعه فرمایید.
۲- دیدگاه یونگ درباره ماهیت دراماتیک رویاها را در فصل "درباره سرشت رویاها" بخوانید. این مقاله در کتاب "رویاها" نوشته کارل گوستاو یونگ -ترجمه دکتر ابوالقاسم اسماعیل پور- توسط انتشارات قطره منتشر شده است.
۳- درباره نظرات دکتر شارون می توانید مطالب زیر را بخوانید:
* Charon R . Narrative and Medicine, New England Journal of Medicine, 2004 ; 350 (9): 862
*Charon R . Narrative Medicine:
Attention, representation, affiliation.
Narrative. 2005 ; 13(3): 261
*Charon R . Narrative Medicine : Monoring the stories of illness. Oxford:
Oxford University press; 2006
۴- تفاوت explanation و Understanding را از درسنامه روانپزشکی آکسفورد (۱۹۹۶)، مایکل گیلدر و همکاران - ترجمه دکتر نصرا الله پورافکاری برداشت کرده ام

جعبه S5