مهارت های زندگی

اتاق فکر، چرا و چگونه؟


هرگاه در حال پياده روي از کنار يک پروژه‌ي ساختماني عبور ميکنيد، تابلوي زرد شناسنامه‌ي ساختمان را مي‌بينيد. تابلويي که در آن علاوه برنام پروژه و کارفرما، سه عنوان جداگانه ذکر شده‌اند:
• طراحي و محاسبه
• اجرا
• نظارت
و اغلب مسووليت هر يک از اين امور را شرکت جداگانه‌يي برعهده دارد. محدود کردن مسووليت‌ها و تقسيم وظايف يک از ويژگي‌هاي تمدن است. هنگامي که «همه کس»، مسووليت «همه کار» را به عهده دارد، کارها غير تخصصي و غير مهارتي انجام مي‌گيرند

هنگامي که به عنوان اعضاي يک سيستم اجرايي در حال انجام وظايف محوله هستيم، چنان مشغول «چگونگي» انجام امور مي‌شويم که به ندرت پيش مي‌آيد که«چرايي» انجام آن وظايف را به چالش بکشيم يا «جانشين‌هاي» خلاقانه‌يي را به جاي روش‌هاي فعلي کشف نماييم. دراين صورت بايد فرد يا افرادي که مشغول انجام آن امور نيستند يا خودما در زماني که در حال انجام آن کارها نيستيم از بيرون به آنچه انجام مي‌شود نگاه کنيم و بپرسيم:
• چه کاري انجام مي‌گيرد؟
• چه نتيجه‌يي دارد؟
• چه هزينه‌يي دارد؟
• تاريخچه‌ي آن چيست؟
• آيا شرايط امروز نسبت به شرايط زماني که اين کار به اين شکل طراحي شده تفاوتي نکرده است؟ چه تفاوت يا تفاوت‌هايي؟
• چه گزينه‌هاي ديگري را مي‌توان به جاي انجام اين کار مد نظر قرار داد؟
• آن گزينه يا گزينه‌ها چه نتايج جديدي ايجاد مي‌کنند؟
• آن گزينه يا گزينه‌ها هزينه‌ها را افزايش مي دهند يا کاهش؟
«اتاق فکر» کجاست؟
اتاق فکر «فضا - زماني» است که از «نقش اجرايي» خارج مي‌شويم و در نقش «طراحي و محاسبه» و «نظارت» قرار مي‌گيريم تا خارج از اقتضاي «وظيفه‌» و «عادت»، به موقعيت نگاهي دوباره بياندازيم. بسياري از سيستم‌هاي موفق ناگهان با چالش‌هاي بزرگ مواجه شده‌اند و حتي به بن‌بست و ورشکستگي رسيده‌اند چرا که آنچنان غرق تکرار وظايف و عادات سنتي‌ خود بوده‌اند که متوجه تغييرات اندک و آرامي که در محيط ايجاد شده نشده‌اند و زماني متوجه «تغيير» شده‌اند که فرصت هاي زيادي براي «همگامي» با تغيير و بهره‌بردن از آن از دست داده‌اند و چاره‌يي جز«واکنش» نشان دادن به تغيير نداشته‌اند.
«همگامي» چه تفاوتي با «واکنش» دارد؟
با ذکر مثالي به اين سوال پاسخ مي‌دهيم:
تحقيقاتي که در زمينه‌ي مسائل بهداشتي و پزشکي انجام مي‌شود نشان مي‌دهند که «نرخ ابتلا به ديابت» در حال افزايش است. چه دليل اين مسأله افزايش ابتلا به ديابت به دليل سبک زندگي شهرنشيني امروزي باشد و چه افزايش تشخيص بيماري در اثر افزايش آگاهي و حساسيت جامعه نسبت به موضوع، در نهايت مفهوم آن اين است که امروزه، نسبت به ده سال قبل، تعداد افرادي که مي‌دانند دچار ديابت‌اند در جامعه بيشتر است.
بسياري از شرکتهاي توليد مواد غذايي نسبت به اين ماجرا بي‌ تفاوت‌ مي‌گذرند.
محصولات آنها به فروش مي‌رسد و آنها احساس نياز نمي‌کنند که راجع به آمارهاي پزشکي تأمل نمايند اما در اين ميان شرکت‌هاي هوشياري وجود دارند که با پايش آمارها به اين نتيجه مي‌رسند که بايد محصولات جديدي را در دست تهيه داشته باشند. آنها «فرصت» اين را براي خود ايجاد مي‌کنند که در يک دوره‌ مثلاً ده ساله به تحقيقات، طراحي و راه اندازي خط توليد محصولات جديد بپردازند و آرام آرام اين محصولات را به بازار معرفي نمايند. بالا رفتن تقاضا براي محصولات فاقد شکر براي اين شرکت‌ها يک فرصت است. آنها از«مزيت رقابتي» داشتن محصولات سالم‌تر برخوردار مي‌شوند و مشتريان جديدي را به خود جذب مي‌کنند. آنها از شيوه‌‌ي بازاريابي «سهم بيشتر از بازار» به شيوه‌ي بازاريابي «سهم بيشتر از هر مشتري» مي‌رسند. از آن سو، شرکت‌هايي که به اين «تغيير» بي‌توجهي مي‌کنند، ده سال بعد ناگهان متوجه‌ افت فروش خود مي‌شوند و مجبور به «واکنش» مي‌شوند: آنها مجبور به انتخاب از بين گزينه‌هاي محدودي مي‌شوند و فرصت «ايجاد گزينه» را از دست مي‌دهند.
در اتاق فکر چه اتفاقي مي‌افتد؟
اتاق فکر، سفينه‌يي است که شما را به آينده مي برد.
در اتاق فکر به جاي شيوه‌ي رايج يادگيري که منوط به آگاهي از تجارب گذشته است، شيوه‌ي جديدي از يادگيري تجربه مي‌شود: يادگيري از آينده،
معناي «يادگيري از آينده» اين است که با «رصد کردن» تغييرات، شروع به فرضيه‌سازي مي‌کنيم که آينده‌ چه چيزهايي را درزندگي ما تغيير خواهد داد:
• در آينده چه نهادهايي از زندگي ما حذف خواهند شد؟
• در آينده چه نهادهاي جديدي وارد زندگي ما خواهند شد؟
• در آينده چه عاداتي از زندگي ما حذف خواهند شد؟
• پيشرفت دانش و فن چه بيماريهايي را از ميان خواهد برد؟
• پيشرفت دانش و فن چه بيماريهايي را ايجاد خواهد کرد؟
اولويت‌هاي «انسان آينده» چه تفاوتهايي با اولويت‌هاي«انسان امروز» خواهد داشت؟
سوالاتي از اين دست باعث مي‌شوند ما با آينده‌ «ملاقات کنيم» و براساس احتمالاتي که آينده آبستن آنهااست فرصت‌ها و تهديدها را درنظر بگيريم و خود را براي آنها آماده کنيم.
چه کساني مي‌توانند وارد اين سفينه‌ي فضا - زماني شوند؟
ورود به اتاق فکر براي کساني مجاز است که ويژگي‌هاي زير را داشته باشند:
1-ذهن باز (Open Mind)
«مهارت تخيل» تعريف فشرده‌ي اين ويژگي است. اعضاي اتاق فکر بايد بتوانند ذهن خود را براي پرواز آزاد بگذارند و دنيايي را که هنوز «فرا نرسيده است» مشاهده کنند. گرچه براي هدايت خيال دسترسي به اطلاعات و آمار و پايش روند تغييرات ضروري است، اعضاي اتاق فکر نبايد از اين که به شرايط نامحتمل و ناممکن بينديشند احتراز کنند.
2-قلب گشوده (Open Heart)
گروهي ازمردم به دليل تعصبي که به باورهاي موجود دارند، به دليل منافعي که از وضعيت موجود مي‌برند يا به دليل ترسي که از تغيير دارند نسبت به تغيير و حرکت احساس بدي دارند. اين افراد که همواره به ياد دنياي طلايي گذشته آه مي‌کشند و معتقدند «دنيا بد شده است» و روز به روز هم بدتر مي‌شود نمي‌توانند به هدايت سفينه کمکي کنند.
3- اراده آزاد (Open Will)
اراده‌ي آزاد، اراده‌يي است که تابع شرايط نباشد.
اراده‌ي آزاد به معناي تعهد به خسته نشدن و ادامه دادن است. در اتاق فکر ما بارها تصور مي‌کنيم که به بن‌بست رسيده‌ايم و گزينه‌‌ي ديگري غير از گزينه هاي موجود وجود ندارد.
بارها با اين فکر مواجه مي‌شويم که «کار ديگر نمي‌شود کرد» يا «راه ديگري وجود ندارد». اراده‌ي آزاد متعهد بودن به اين است که هرگز تسليم نشويم و کنترل را به قضا و قدر و سرنوشت نسپاريم و خود را همواره مسوول مديريت زندگي بدانيم.

جعبه S5