نقد

ساده سازی افراطی

در جلساتی که شرکت می کنم با دقت به گفتگوها گوش می دهم. وقتی صحبت از مشکلات کلان و مسائل اجتماعی می شود، اغلب ما دچار یک مشکل بزرگ می شویم؛ «ساده سازی افراطی». منظور من از ساده سازی افراطی تلاش برای پیدا کردن یک «مدل خطی» برای مشکلات است. ذهن ما در برخورد با مسائل پیچیده دچار خستگی و سردرگمی می شود بنابراین ما تمایل داریم آن مسائل پیچیده را به شکل افراطی ساده کنیم تا «سهل الهضم و راحت الحلقوم» به نظر برسند!
البته برای حل هر مشکلی باید تا جایی که می توانیم آن را ساده کنیم، حشو و زوائد را کنار بگذاریم و آن را به مسائل ساده تر بشکنیم برای همین است که از عبارت «ساده سازی افراطی» استفاده می کنم.
ساده سازی افراطی شبیه این است که شما در حین بازی شطرنج، برای راحت کردن تصمیم گیری خود، بخش زیادی از صفحه شطرنج را نادیده بگیرید و با یک «دید تونلی» به صفحه نگاه کنید. درست است که با این کار با سرعت و سهولت بیشتری تصمیم می گیرید ولی خطای شما نیز به همان نسبت بالا می رود!
بسیاری از مدیران و تصمیم گیرندگان کشور ما دچار همین مشکل «ساده سازی افراطی» می شوند و به زعم خود برای حل یک مساله بزرگ و پیچیده راه حل ساده و قطعی پیدا می کنند!
سیاست های «پاندولی» و تغییرات سریع در قوانین و سیاست ها نتیجه چنین مدل ساده سازی است. وزیری به خیال خود یک «شاه کلید» پیدا می کند و چهار سال بعد وزیر بعدی شاه کلیدی پیدا می کند که یکصدوهشتاد درجه با راه حل قبلی زاویه دارد!
وقتی برای همکاران روانشناس رواندرمانی تدریس می کنم، معمولأ دیدگاه ها و مدل های درمانی متنوع را بیان می کنم و از آن ها می خواهم مساله ای مثل افسردگی را از وجوه مختلف بنگرند و لایه های مختلف زیستی، روانی-اجتماعی و روحانی آن را ببینند و برای هر وجه آن تحلیل و حل مساله انجام دهند. برخی از همکارانم در مقابل این مدل پیچیده مقاومت می کنند و با اصرار از من می خواهند که برای درمان یک «پروتکل الگوریتمی» ارائه دهم که کار آنها آسان شود. این دوستان تمایل دارند سوژه ای پیچیده و ناشناخته را که «ذهن انسان» است آن قدر برای آن ها آسان کنم که آنها نه هم چون یک شطرنج باز که هم چون یک «منچ باز» به کار رواندرمانی بپردازند!
پیشنهاد می کنم شما نیز با دقت به گفتگو ها و بحث ها گوش فرا دهید و الگوی ساده سازی افراطی را تشخیص دهید.
با ساده سازی افراطی مشکلات حل نمی شوند، بلکه ما دچار «توهم حل مساله» می شویم!

دکترمحمدرضاسرگلزایی

جعبه S5