نقد

سفسطه های رادیویی

در تاکسی نشسته ام و رادیو روشن است. ابتدا در اخبار شرح مفصّلی ارائه می شود از این که مردی در آریزونای آمریکا همسر و فرزندانش را کشته است، بلافاصله پس از پایان این خبر، سرودی از رادیو پخش می شود که در آن عبارت «ایران، بهشت روی زمین» پخش می شود. دو دقیقه رادیو روشن است دوسفسطه برای "فریب اذهان عمومی" به کار برده می شود.

سفسطهٔ اوّل، سفسطهٔ دو راهی کاذب یا False Dilemma است. در این سفسطه چنان نموده می شود که در جهان فقط دو مسیر وجود دارد و تو باید تصمیم بگیری این وری باشی یا آن وری! در این سفسطه که در صدا و سیما مکرّراً به اجرا درمی آید، تو اگر "این طرفی" نباشی پس طرفدار امپریالیسم آمریکا هستی، راه سوّم و چهارم و پنجمی وجود ندارد!

در این سفسطه ، سیاهی ها و تباهی های آمریکا برجسته می شود و بلافاصله ایران در مقابل آمریکا گذاشته می شود، مثل همین دو دقیقه: "مردی در آریزونا خانواده اش را کشت"، و بلافاصله پس از آن: "ایران، بهشت روی زمین"!

دوّمین سفسطه ای که در این رسانه مکرراً مورد استفاده قرار می گیرد سفسطهٔ کلام دو پهلو Equivocation Fallacy است. در این سفسطه چنان نموده می شود که اگر هیأت حاکمهٔ ایران و هیأت حاکمهٔ آمریکا با هم "تضادّ منافع" دارند، پس این دو گروه با هم "تضادّ ذاتی و صفاتی" دارند. پس اگر آنجا "بد" اداره می شود، اینجا "خوب" اداره می شود، در اینجا تضاد، واژه ای است دو پهلو که از ایهام آن برای فریب ذهن استفاده شده است، دو نفر ممکن است از حیث خلق و خو با هم تضاد داشته باشند ولی از حیث مسیر با هم همسو باشند و دو نفر ممکن است در مسیر متضاد حرکت کنند در حالی که از حیث خلق و خو مشابه هم هستند. اساساً نه اثبات بد بودن آمریکایی ها معادل با اثبات خوب بودن ایرانی هاست و نه این "دو راهی" (dilemma) که یا این گونه باید باشی یا آن گونه "دو راهی " واقعی است.

پیش از این نیز در یادداشت "دروغ بزرگ و راهی که به ترکستان ختم می شود" به نمونه های دیگری از سفسطه و فریب رسانه ای صدا و سیما اشاره کرده ام.

دکتر محمدرضا سرگلزایی

جعبه S5