پیشنهاد کتاب

نام کتاب : تفکر در تنگنا (جستارهایی در علوم فرهنگی )
نویسنده : محمد علی مرادی
 ناشر : نقد فرهنگ
  
 دکتر محمد علی مرادی ، دانش آموخته فلسفه و علوم اجتماعی از دانشگاه فرای و دانشگاه برلین   و از انقلابی های چپ دههٔ شصت است . او پس از آزادی از زندان در سال 1368 برای ادامه تحصیلات به آلمان رفت و پس از گرفتن دکترای فلسفه و تحصیل در رشته های جامعه شناسی و اسلام شناسی ،  حدود یک دهه پیش به ایران بازگشت . وی  تا آخرین روزهای زندگی اش ، به تدریس ، سخنرانی در جمع های دانشجویی و دورهمی های علمی  و تالیف درس نامه های کاربردی فلسفه پرداخت و با بردوش کشیدن سلاح قلم و فلسفه  و برپایی توپخانه نظری اش همچنان انقلابی ماند .  آنچه این پژوهشگر خستگی ناپذیر را از بسیاری از فیلسوفان معاصر متمایز می سازد ،  رها شدن او از چارچوب های از پیش تعیین شده است  . همچنین معنا کردن نقد و نقد پذیری که از نمادهای روشنفکری به شمار می آید ، از دستاوردهای محمد علی مرادی  به شمار می آید . 
" تفکر در تنگنا " جستارهایی در باب موضوعات گسترده ای در حوزه های تاریخ ، فلسفه ، فرهنگ ، علوم اجتماعی ، سیاسی و هنر است . اگرچه این اثر مشتمل بر 37 جستار (Essay   ) با هویت مستقل و محتوای مجزا است اما تمامیت موضوع  در راستای پاسخ دادن به پرسش های ساده فلسفی پنهان شده پشت نقاب زندگی عرفی و عادتی شکل گرفته و بر جای خالی تفکر مفهومی برگرفته از من خودآگاه در جامعه ایرانی تاکید دارد .
در این کتاب نویسنده در تلاش بوده است تا برای پرسش هایی از این دست پاسخی بیابد   :
" آیا با کمک تفکر فلسفی و نظریه ها می توان از تکرار خطاهای  تاریخی جلوگیری کرد ؟
چگونه ایدئولوگ ها بر مسند فیلسوفان می نشینند ؟
ایرانی و ایران به چه معنا است آیا ایران یک مفهوم جغرافیایی است یا مفهومی فرهنگی و تمدنی به شمار می رود ؟
چه ارتباطی میان فلسفه و باز سازی حیات اجتماعی ، سیاسی و نوسازی تمدن و فرهنگ وجود دارد ؟"
توجه به پرورش  تفکر انتقادی و مفهومی در راستای رشد جامعه و برون رفت از الگوهای تاریخی تکرار شونده جامعه ایرانی  ،  از مباحث مهمی است که در این کتاب  به آن پرداخته شده است  . محمد علی مرادی می نویسد  : جهان اطراف ما ، آشوبناک و پر از هرج و مرج است برای همین ذهن تمایل به خطا داشته  و در پی آن خطر پیدایش اندیشه های دگم و نقد ناپذیر نیز همواره وجود دارد . این خطر در جوامعی که دستگاه فلسفی آن ها در وضعیت ناپخته و رشد نیافته وجود دارد ،  بیشتر است و همواره بیم آن می رود که اندیشه به جای آن که به فلسفه تبدل شده و نقد پذیر گردد  به ایدئولوژی نقد ناپذیر بدل گشته و آرمان ها را به بن بست برساند .
از این رو این فیلسوف بهره مندی از تفکر مفهومی ( توانایی یافتن ارتباطات و الگوها میان ایده های انتزاعی و سپس در کنار هم قرار دادن آن ها برای ایجاد یک تصویر کلی ) را از مصالح لازم برای نوسازی تمدن ، فرهنگ و پیشرفت معرفی می کند .
مطالعه مجموعه " تفکر در تنگنا " را از این بعد می توان حائز اهمیت دانست که خواننده را از طریق مفاهیم فلسفی با آسیبی که دوره معاصر به انسان عصر امروز وارد می کند ، آگاه می سازد . نویسنده  این کتاب ، از زوال آگاهی و خود آگاهی ، رشد قارچ گونه ذهن های منفعل و شخصیت های نمایشی و زوال تفکر مفهومی می گوید. همچنین با تاملات فلسفی  به معماری شهری گریز می زند ، تاریخ مشروطه را تورق می کند و از اندیشه های فیلم سازان نام آور  و تاثیر آن بر سیاست و فرهنگ می گوید . محمد علی مرادی ذهنیت متکی به امید و موعود باوری را در ایرانی ها در مقابل تفکر تراژیک یونانی ها قرار می دهد و تاثیرات این شیوه های تفکر را در ادوار تاریخی و زندگی اینجا و اکنونی مورد بررسی قرار می دهد . او مفاهیمی همچون ، " منطق هگلی در سطوح چیستی ، هستی و مفهوم و نظریه های دیالکتیک "را به فضای مدنی امروز ایران ، جنبش های زنان ، سینما و فضای شهری می کشاند و عملکرد دولت های سیاسی چند دهه اخیر را مورد نقد و داوری قرار می دهد . برای نمونه اثبات می کند که چگونه با توجه به فهم دیالکتیک دولت و جامعه که در عین وحدت واجد تعارض های بنیادین هستند ، می توان ساز و کاری پویا در جامعه فراهم کرد و آرمان های" آن جهانی " و نگرش های ایدئولوژیک را با تفکر خودآگاه ، من اندیشنده و زندگی "این جهانی " تاخت زد .
از مباحث خواندنی این مجموعه می توان به ضروت  کنار هم قرار گرفتن ، دوگانه هایی نظیر محافظه کاری و آنارشیسم ، آزادی و امنیت ، ممنوعه ها و غیر ممنوعه ها ، ثبات و تغییر ، تخیل و تفکر و حقوق و هنر اشاره کرد . برای نمونه دکتر مرادی با تکیه بر مباحث فلسفی اثبات می کند که چگونه می توان با جادوی هنر و تخیل از ممنوعه ها عبور کرد و هنجارهای نو و قوانین غیر ممنوعه کاربردی را به تصویب رساند و به حقوق شهروندی دست پیدا کرد  .
مریم بهریان- دانشجوی دکترای روان شناسی

جعبه S5